ศูนย์การเรียนรู้อุตสาหกรรมเหมืองแร่

ความเป็นมา

  • องค์ความรู้และเทคโนโลยีอุตสาหกรรมแร่ เป็นวิชาการที่ยากต่อการทำความเข้าใจ และเป็นศาสตร์ที่คนทั่วไปไม่ค่อยมีโอกาสได้สัมผัสใกล้ชิด
  • ประชาชนส่วนใหญ่จึงมองอุตสาหกรรมแร่ในภาพลบ ก่อให้เกิดปัญหาในการพัฒนาอุตสาหกรรม ทั้งๆ ที่สังคมยังมีความจำเป็นต้องใช้แร่ในชีวิตประจำวัน
  • กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ ได้จัดทำโครงการจัดตั้งศูนย์อุตสาหกรรมแร่ขึ้นในปีงบประมาณ 2554 โดยศึกษาแนวทางการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ฯ การออกแบบ การพัฒนาสื่อรูปแบบต่างๆ และรูปแบบการถ่ายทอดองค์ความรู้อย่างมีประสิทธิภาพ

นิยามอุตสาหกรรมแร่

  • อุตสาหกรรมเหมืองแร่ ที่เกี่ยวข้องกับ การสำรวจ การขุดแร่ การแยกแร่ เหมืองหินและโรงโม่หิน
  • อุตสาหกรรมพื้นฐาน ที่เกี่ยวข้องกับการแปรรูปแร่เป็นวัตถุดิบพื้นฐาน เช่น การถลุงโลหะ การสกัดโลหะ การผลิตเกลือหิน การทำให้ถ่านหินสะอาด เป็นต้น
  • อุตสาหกรรมที่ใช้ประโยชน์จากแร่วัตถุดิบ เช่น โลหะ เคมี ยา ปูนซีเมนต์ เซรามิก พลังงาน ฯลฯ

วัตถุประสงค์ของศูนย์การเรียนรู้

  • —เป็นศูนย์กลางที่รวบรวมองค์ความรู้และเทคโนโลยีด้านอุตสาหกรรมแร่ ตั้งแต่อดีต ปัจจุบัน และในอนาคต
  • —พัฒนาสื่อในรูปแบบต่างๆ ที่ช่วยให้ติดตามเรียนรู้และเข้าใจองค์ความรู้อย่างได้สาระและความเพลิดเพลิน
  • —เผยแพร่ ถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องไปยัง นักเรียน นักศึกษา ผู้ประกอบการ และประชาชนทั่วไป 

การดำเนินงานในปี 2554-2555

  • —ออกแบบห้องศูนย์เรียนรู้และกำหนดแนวทางพัฒนา
  • —จัดทำบัญชีรายการองค์ความรู้ที่สำคัญ
  • —ดิจิตอลมัลติมีเดีย (Digital Multimedia) 20 เรื่อง ที่สามารถเรียนรู้ผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์  (E-learning) 
  • —แบบจำลองปฏิสัมพันธ์ 3 มิติ (Interactive 3D models) จำนวน 2 ชุด ได้แก่
    • —แบบจำลองการเจาะและระเบิดหน้าเหมืองผิวดิน
    • —แบบจำลองรถขุดเจาะอุโมงค์แบบ Roadheader

การออกแบบศูนย์การเรียนรู้

  • ออกแบบวางผังห้องศูนย์การเรียนรู้ฯ ณ ห้องชั้น 1 กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ 
  • กำหนดรูปแบบ ภาพลักษณ์ และการนำเสนอภายในศูนย์การเรียนรู้ฯ การเข้าถึงเพื่อใช้พื้นที่ สำหรับใช้เป็นแหล่งรวบรวม ค้นคว้า เรียนรู้ ถ่ายทอดองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ผู้ที่สนใจได้ความรู้ไปพร้อมกับได้ความเพลิดเพลิน (Learn and play) ปัจจุบันใช้สถานที่ชั่วคราว ที่ห้องชั้น 4 ปีกด้านตะวันออกของอาคารกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่

บัญชีรายการองค์ความรู้ที่สำคัญ

  • สำรวจ สืบค้น ค้นคว้า และรวบรวมข้อมูลองค์ความรู้ที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมเหมืองแร่และอุตสาหกรรมพื้นฐาน
  • จัดหมวดหมู่ในรูปแบบตารางที่ประกอบด้วย หัวข้อ ข้อย่อย คำอธิบายลักษณะพื้นฐานทั่วไป
  • จัดทำฐานข้อมูลองค์ความรู้ พัฒนาโปรแกรมประยุกต์ในรูปแบบ Web Application ให้สามารถเชื่อมต่อและแสดงผลการค้นหาผ่านระบบอินเตอร์เน็ตของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่

สื่อ Digital Multimedia 

  • นำเสนอองค์ความรู้ ที่ได้รับการคัดเลือก 20 เรื่อง ที่สามารถให้ความรู้ สร้างความเข้าใจ โดยนำเสนอในรูปแบบคำอธิบาย กราฟฟิก สี เสียง ภาพเคลื่อนไหว วีดีทัศน์ ที่น่าสนใจและชวนให้ติดตาม
  • ติดตั้งบนระบบฐานข้อมูลคอมพิวเตอร์ของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ สำหรับเผยแพร่ให้บุคคลทั่วไปได้เรียนรู้ผ่านระบบอินเทอร์เน็ต
สื่อ Digital Multimedia 20 เรื่อง
 
หมายเลขรายละเอียด

DM1

พระราชกรณียกิจเกี่ยวกับทรัพยากรแร่

DM2

กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่

DM3

ประวัติศาสตร์การทำเหมืองแร่ดีบุกของไทย

DM4

แร่ในชีวิตประจำวัน – ถ้าขาดฉันแล้วเธอจะรู้สึก

DM5

รู้ได้อย่างไรว่าหลังบ้านของท่านมีแหล่งแร่อยู่หรือไม่

DM6

เทคนิคการระเบิดหิน

DM7

ตื่นทอง – แหล่งทองคำในประเทศไทยจากอดีตถึงปัจจุบัน

DM8

ปูนซิเมนต์มาจากไหนก่อนจะมาเป็นถนนและอาคารบ้านเรือน

DM9

เรื่องราวการผลิตและถลุงแร่เหล็กกล้า

DM10

การพัฒนาแหล่งแร่โปแตชสำหรับเป็นวัตถุดิบผลิตปุ๋ย

DM11

รถขุดเจาะอุโมงค์ใต้ดินแบบ Roadheader

DM12

เหมืองใต้ดินจะทำให้ผิวดินทรุดตัวอย่างไร ผลกระทบและจะป้องกันอย่างไร

DM13

การแต่งแร่โดยอาศัยความแตกต่างของหน่วยน้ำหนัก

DM14

การลอยแร่ – การแยกแร่ที่หนักกว่าโดยทำให้ลอยขึ้นเหนือน้ำ

DM15

ผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากฝุ่นที่เกิดจากอุตสาหกรรมแร่

DM16

ผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากแรงสั่นสะเทือนที่เกิดจากการระเบิดหน้าเหมือง

DM17

ขุดแล้วกลบ หรือฟื้นฟูไปทำอ่างเก็บน้ำและสวนป่าดีกว่า

DM18

ถ่านหินสะอาดจริงไม่ จะเลิกใช้ดีไหม

DM19

วิธีการทำเหมืองทั่วไป

DM20

เหมืองละลายเกลือ (Rock Salt Solution Mining) เกลือในครัวมาจากไหน

 

สื่อ Interactive 3D Models

  • เป็นชิ้นงานหรือแบบจำลองที่ผู้เรียนรู้สามารถตอบโต้และจับต้องได้ สร้างความดึงดูดและมีบรรยากาศในการเรียนรู้ที่เหมือนสภาพการทำงานจริง ได้เนื้อหาสาระและเพลิดเพลิน
    • การเจาะและระเบิดหิน (IM1)
    • รถขุดเจาะอุโมงค์แบบ Roadheader (IM2)

IM1 - การเจาะและระเบิดหิน

  • แบบจำลองปฏิสัมพันธ์แสดงการเจาะและระเบิดหน้างานเหมืองผิวดินแบบขั้นบันได (Bench Blasting) และการใช้วัตถุระเบิดในการระเบิดหิน
  • เป็นเรื่องราวและศาสตร์ที่คนทั่วไปมักจะให้ความสนใจอยากรู้
  • มีกลไกแบบปฏิสัมพันธ์ที่ช่วยให้ผู้ใช้สื่อสามารถควบคุมการทำงานได้เอง มีวีดีทัศน์ประกอบ พร้อมระบบแสงและเสียง จะช่วยให้เกิดความตื่นเต้นและเพลิดเพลินกับกระบวนการเรียนรู้อย่างค่อนข้างสมจริง
  • มีการใช้โจทย์ที่กำหนดแผนการเจาะและการอัดวัตถุระเบิดในรูเจาะ จะทำให้ผู้ใช้สื่อได้เห็นผลลัพธ์ว่าความลึกและปริมาณระเบิดที่ใช้นั้นส่งผลให้เกิดการระเบิดที่สร้างผลกระทบหรือมีความสมบูรณ์เพียงใด
  • ผู้ใช้สื่อได้เข้าใจขั้นตอนในการเจาะและระเบิดหิน เสมือนกับเป็นผู้ควบคุมกระบวนการทำงานด้วยตนเองผ่านสื่อที่พัฒนาขึ้น

รถขุดอุโมงค์ Roadheader 

  • Roadheader เป็นเครื่องจักรที่ใช้ในการขุดเจาะอุโมงค์ใต้ดิน มักจะนำไปใช้ในการทำเหมืองใต้ดินแบบ Room and Pillar 
  • ในประเทศไทยเคยนำมาใช้ทดลองผลิตแร่โปแตชในเหมืองใต้ดินของกรมฯ 
  • บริษัทเอกชนเคยนำไปขุดตัดเพื่อผลิตแร่ยิปซัมในเหมืองผิวดิน เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้วัตถุระเบิดในพื้นที่ใกล้ชุมชน

IM2 -รถขุดอุโมงค์ Roadheader 

  • แบบจำลองปฏิสัมพันธ์เพื่อแสดงการทำงานของรถขุดอุโมงค์แบบ Roadheader
  • ผู้ใช้สื่อจะรู้สึกเสมือนว่าได้เข้าไปทำงานในอุโมงค์ใต้ดินจริงๆ เมื่อได้ใช้คันบังคับควบคุมแขนกลและหัวตัดของ Roadheader เพื่อทดลองขุดอุโมงค์ให้ได้ตามโจทย์ที่กำหนด
  • สื่อจะอธิบายกระบวนการขุดเพื่อให้ความรู้ และเห็นผลของการขุดจำลองบนจอฉายภาพด้านหน้า พร้อมกับมีเสียงหรือการสั่นไหว ที่ให้ความรู้สึกเสมือนว่ากำลังขุดอุโมงค์อยู่จริงๆ ทำให้ได้รับความเพลิดเพลินไปพร้อมกับการเรียนรู้

แผนการดำเนินงานในขั้นต่อไป

  • สำหรับการดำเนินงานของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ ในลำดับต่อไป จะเป็นการดำเนินงานด้านการออกแบบ และปรับปรุงพื้นที่สำหรับการจัดแสดงสื่อต่างๆ ในศูนย์การเรียนรู้ฯ เป็นหลัก เพื่อเพิ่มศักยภาพให้ศูนย์การเรียนรู้อุตสาหกรรมแร่ เป็นสื่อกลางสำหรับการถ่ายทอดองค์ความรู้ และเทคโนโลยีด้านเหมืองแร่อย่างมีประสิทธิภาพในอนาคตต่อไป โดยการดำเนินงาน แบ่งออกเป็น 4 พื้นที่ ดังนี้
    • พื้นที่ 1 : ออกแบบและปรับปรุงพื้นที่สำหรับจัดแสดงแบบจำลองปฏิสัมพันธ์ 3 มิติ (Interactive 3D models) 
    • พื้นที่ 2 : ออกแบบและปรับปรุงพื้นที่สำหรับจัดแสดงสื่อดิจิตอลมัลติมีเดีย (Digital Multimedia) 
    • พื้นที่ 3 : ออกแบบและปรับปรุงพื้นที่สำหรับแสดงแบบจำลอง หรือห้องโมเดล (Model Room) รวมทั้งสื่อการนำเสนอองค์ความรู้ต่างๆ 
    • พื้นที่ 4 : ออกแบบ และปรับปรุงบริเวณทางเดินในพื้นที่ศูนย์การเรียนรู้ฯ ให้มีลักษณะของผนังถ้ำจำลอง เพื่อให้เกิดจุดเด่นของศูนย์การเรียนรู้อุตสาหกรรมแร่